წარმოიდგინე, რომ სამყაროში ფოტოაპარატი საერთოდ არ არსებობს. თუ გინდა საყვარელი ადამიანის სახე, ლამაზი პეიზაჟი ან მნიშვნელოვანი მომენტები შეინახო, მხოლოდ ერთი გზა გაქვს – ის თავად უნდა დახატო. სწორედ ასე ცხოვრობდა ადამიანი საუკუნეების განმავლობაში, სანამ გაჩნდებოდა მოწყობილობა, რომელიც წამიერ მომენტს სამუდამოდ შეინახავდა.
მაგრამ ვინ გამოიგონა ფოტოაპარატი? ამ კითხვაზე ერთი კონკრეტული ადამიანის დასახელება არც ისე მარტივია. ფოტოაპარატის შექმნა ერთბაშად არ მომხდარა. ეს იყო მეცნიერების, ოპტიკისა და ქიმიის განვითარებასთან ერთად მიმდინარე ხანგრძლივი პროცესი.
პირველი ნაბიჯი – კამერა ობსკურა
ფოტოაპარატის ისტორიის დასაწყისში კამერა ობსკურა დგას. მისი სახელწოდება ლათინურად “ბნელ ოთახს” ნიშნავს. პრინციპი საკმაოდ მარტივია: თუ ბნელ ოთახში პატარა ხვრელს გააკეთებ, გარედან შემოსული სინათლე მოპირდაპირე ზედაპირზე გარე სამყაროს გამოსახულებას შექმნის.
ამ პრინციპს ჯერ კიდევ ძველი ბერძენი ფილოსოფოსი არისტოტელე აკვირდებოდა. მოგვიანებით კამერა ობსკურას პრინციპი მეცნიერთა და ხელოვანთა ინტერესის საგანი გახდა. განსაკუთრებით საინტერესო ის იყო, რომ მისი დახმარებით გამოსახულების ზუსტად გადატანა შეიძლებოდა.
თუმცა, ერთი მნიშვნელოვანი პრობლემა არსებობდა – გამოსახულება ჩნდებოდა, მაგრამ მისი შენახვა ჯერ არ იყო შესაძლებელი.
ვინ გადაიღო პირველი ფოტო?
პირველი მუდმივი ფოტოს შექმნას ფრანგ გამომგონებელ ჟოზეფ ნისეფორ ნიეპსს უკავშირებენ. დაახლოებით 1820-იან წლებში ნიეპსმა ექსპერიმენტები დაიწყო ფოტოგრაფიული გამოსახულების მისაღებად.
1826 ან 1827 წელს მან შექმნა ის, რასაც დღეს მსოფლიოში პირველ მუდმივად შემორჩენილ ფოტოს უწოდებენ. ნიეპსმა კამერა საკუთარი სახლის ფანჯრისკენ მიმართა და ექსპოზიციას რამდენიმე საათი დასჭირდა. შედეგი დღევანდელი ფოტოსგან ძალიან განსხვავდებოდა, თუმცა იდეა რევოლუციური იყო – პირველად ადამიანმა შეძლო რეალური სამყაროს გამოსახულების შენახვა ფოტოგრაფიული მეთოდით.
ლუი დაგერი და ფოტოგრაფიის განვითარება
ნიეპსის მუშაობა აქ არ დასრულებულა. ფრანგმა მხატვარმა და გამომგონებელმა ლუი დაგერმა მასთან თანამშრომლობა დაიწყო და ფოტოგრაფიული პროცესის გაუმჯობესებაზე მუშაობა განაგრძო.
1839 წელს საზოგადოებას დაგერის მიერ შექმნილი დაგეროტიპის მეთოდი წარუდგინეს. ამ ტექნოლოგიამ ფოტოს გადაღება უფრო პრაქტიკული გახადა და ფოტოგრაფიის პოპულარიზაციას დიდი ბიძგი მისცა.
დაგეროტიპის დროს გამოსახულება სპეციალურად დამუშავებულ ვერცხლის ზედაპირზე მიიღებოდა. ფოტოები უნიკალური იყო – მათი მარტივად გამრავლება, როგორც თანამედროვე ციფრული ფოტოსი, შეუძლებელი იყო.
ვინ გამოიგონა ფოტოაპარატი?
თუ მოკლე პასუხი გჭირდება, შეიძლება ითქვას, რომ თანამედროვე ფოტოგრაფიის განვითარებაში ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი ფიგურა ჟოზეფ ნისეფორ ნიეპსია, რადგან მან შექმნა პირველი ცნობილი მუდმივი ფოტოგრაფიული გამოსახულება.
თუმცა, ფოტოაპარატი ერთი ადამიანის გამოგონებად არ უნდა მივიჩნიოთ. მის შექმნამდე საუკუნეების განმავლობაში ვითარდებოდა ოპტიკის ცოდნა, კამერა ობსკურას პრინციპი და ფოტოქიმია. ნიეპსის შემდეგ კი ლუი დაგერმა და სხვა გამომგონებლებმა ტექნოლოგია კიდევ უფრო დახვეწეს.
სწორედ ამ ადამიანების ერთმანეთისგან მიღებულმა იდეებმა მოგვიყვანა იქამდე, სადაც დღეს ვართ – სმარტფონში ჩაშენებულ პატარა კამერამდე, რომელსაც შეუძლია წამებში გადაიღოს და შეინახოს ათასობით ფოტო.
როგორ შეიცვალა ფოტოაპარატი?
პირველი ფოტოების გადაღებას საათები სჭირდებოდა, თანამედროვე კამერას კი ერთი წამიც კი არ სჭირდება. ფოტოგრაფიის განვითარებასთან ერთად შეიცვალა არა მხოლოდ გადაღების სიჩქარე, არამედ ფოტოს ხარისხი, ფერების აღქმა, შენახვის მეთოდი და თავად კამერის ზომაც.
ფირიანი ფოტოაპარატებიდან ციფრულ კამერებამდე, შემდეგ კი სმარტფონების კამერებამდე გზა საკმაოდ გრძელი აღმოჩნდა. დღეს ფოტოს გადაღება იმდენად ჩვეულებრივი რამ არის, რომ ხშირად არც კი ვფიქრობთ, რამდენად რთული იყო ოდესღაც ერთი გამოსახულების შექმნა.
ტექნოლოგია, რომელმაც მოგონებების შენახვის გზა შეცვალა
ფოტოაპარატის ისტორია გვაჩვენებს, როგორ შეიძლება ერთი შეხედვით მარტივმა იდეამ ადამიანების ყოველდღიურობა მთლიანად შეცვალოს. კამერა ობსკურადან დაწყებული პირველი მუდმივი ფოტოთი და თანამედროვე ციფრული კამერებით დასრულებული, ფოტოგრაფიის ევოლუცია მეცნიერებისა და შემოქმედების საინტერესო ნაზავია.
დღეს შეგიძლია ერთი დაჭერით შეინახო ოჯახის წევრების ღიმილი, მოგზაურობის შთაბეჭდილებები ან უბრალოდ, ლამაზი წამი, რომელიც არ გინდა დაგავიწყდეს. ამის შესაძლებლობას კი იმ ადამიანების მრავალწლიანი შრომა და აღმოჩენები უდევს საფუძვლად, რომლებმაც პირველად იფიქრეს: შეიძლება თუ არა სინათლით შექმნილი გამოსახულების სამუდამოდ შენახვა?
